Powietrze nie jest pustk\u0105 \u2014 mieszanina, kt\u00f3r\u0105 oddychamy<\/h2>\n\n\n\n
Powietrze wydaje si\u0119 niczym, poniewa\u017c mo\u017cemy przez nie przej\u015b\u0107 i nie napotykamy wyra\u017anej granicy. W rzeczywisto\u015bci jest mieszanin\u0105 ogromnej liczby cz\u0105steczek. W suchej atmosferze Ziemi dominuje azot, stanowi\u0105cy oko\u0142o 78 procent obj\u0119to\u015bci, oraz tlen, kt\u00f3rego jest oko\u0142o 21 procent. Pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tworz\u0105 mi\u0119dzy innymi argon, dwutlenek w\u0119gla i \u015bladowe ilo\u015bci innych gaz\u00f3w. W atmosferze znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c para wodna, kt\u00f3rej ilo\u015b\u0107 zmienia si\u0119 bardzo mocno w zale\u017cno\u015bci od miejsca i czasu. To w\u0142a\u015bnie niewielkie ilo\u015bci niekt\u00f3rych gaz\u00f3w mog\u0105 mie\u0107 ogromne znaczenie. Dwutlenek w\u0119gla wyst\u0119puje w atmosferze w znacznie mniejszym st\u0119\u017ceniu ni\u017c azot czy tlen, ale odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w bilansie energetycznym planety. Para wodna z kolei jest jednym z najwa\u017cniejszych gaz\u00f3w cieplarnianych i jednocze\u015bnie kluczowym elementem obiegu wody. Atmosfera jest wi\u0119c dobrym przyk\u0142adem zasady, kt\u00f3ra b\u0119dzie powraca\u0107 w geografii: ilo\u015b\u0107 nie zawsze oznacza znaczenie. Czasami substancja wyst\u0119puj\u0105ca w niewielkiej ilo\u015bci mo\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na ca\u0142y system.<\/p>\n\n\n\n
Atmosfera ma swoj\u0105 budow\u0119 \u2014 pi\u0119tra niewidzialnego \u015bwiata<\/h2>\n\n\n\n
Atmosfera nie jest jednolit\u0105 warstw\u0105. Wraz ze wzrostem wysoko\u015bci zmieniaj\u0105 si\u0119 temperatura, ci\u015bnienie, g\u0119sto\u015b\u0107 powietrza i sk\u0142ad poszczeg\u00f3lnych obszar\u00f3w. Najbli\u017cej powierzchni znajduje si\u0119 troposfera<\/strong>, w kt\u00f3rej \u017cyjemy i w kt\u00f3rej zachodzi niemal ca\u0142a pogoda. To tutaj znajduj\u0105 si\u0119 chmury, deszcz, \u015bnieg, burze i wi\u0119kszo\u015b\u0107 masy atmosfery. Nad ni\u0105 rozci\u0105ga si\u0119 stratosfera<\/strong>, w kt\u00f3rej znajduje si\u0119 warstwa ozonowa poch\u0142aniaj\u0105ca znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 szkodliwego promieniowania ultrafioletowego. Jeszcze wy\u017cej znajduje si\u0119 mezosfera, a nast\u0119pnie termosfera i bardzo rozrzedzone obszary zewn\u0119trznej atmosfery. Granice tych warstw nie s\u0105 \u015bcianami. Nie istnieje nag\u0142y moment, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek przekracza niewidzialn\u0105 lini\u0119 i \u201ewchodzi\u201d do kolejnej warstwy. S\u0105 to strefy wyr\u00f3\u017cnione na podstawie zmieniaj\u0105cych si\u0119 w\u0142a\u015bciwo\u015bci fizycznych. Atmosfera przypomina wi\u0119c bardziej stopniowo zmieniaj\u0105cy si\u0119 ocean ni\u017c wielopi\u0119trowy budynek.<\/p>\n\n\n\n Troposfera jest najni\u017csz\u0105 warstw\u0105 atmosfery i to w\u0142a\u015bnie tutaj rozgrywa si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 zjawisk, kt\u00f3re nazywamy pogod\u0105. Jej grubo\u015b\u0107 nie jest wsz\u0119dzie taka sama. Nad r\u00f3wnikiem mo\u017ce si\u0119ga\u0107 wy\u017cej ni\u017c nad biegunami, poniewa\u017c ogrzewanie powierzchni i ruchy powietrza r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od szeroko\u015bci geograficznej. W troposferze temperatura zazwyczaj spada wraz z wysoko\u015bci\u0105. Dlatego podczas wchodzenia na wysokie g\u00f3ry powietrze staje si\u0119 coraz ch\u0142odniejsze, cho\u0107 istniej\u0105 sytuacje, w kt\u00f3rych ten prosty schemat zostaje zaburzony. W troposferze znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 pary wodnej atmosfery. To w\u0142a\u015bnie dlatego chmury i opady s\u0105 zwi\u0105zane przede wszystkim z t\u0105 warstw\u0105. Mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce troposfera jest miejscem, w kt\u00f3rym atmosfera nieustannie prowadzi rozmow\u0119 z powierzchni\u0105 Ziemi. L\u0105d ogrzewa powietrze, ocean oddaje mu wilgo\u0107, ro\u015bliny wp\u0142ywaj\u0105 na obieg wody, a atmosfera transportuje energi\u0119 i par\u0119 wodn\u0105 z jednego miejsca do drugiego.<\/p>\n\n\n\n To mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 dziwne. Powietrze kojarzy si\u0119 z czym\u015b lekkim. Balon unosi si\u0119, wiatr porusza li\u015b\u0107mi, a cz\u0142owiek mo\u017ce swobodnie przej\u015b\u0107 przez atmosfer\u0119. A jednak powietrze ma mas\u0119. Ca\u0142a atmosfera jest przyci\u0105gana przez grawitacj\u0119 Ziemi, dlatego jej ci\u0119\u017car wywiera nacisk na powierzchni\u0119. Ten nacisk nazywamy ci\u015bnieniem atmosferycznym<\/strong>. Im ni\u017cej si\u0119 znajdujemy, tym wi\u0119kszy s\u0142up powietrza znajduje si\u0119 nad nami, dlatego ci\u015bnienie jest zazwyczaj wy\u017csze. Im wy\u017cej wchodzimy, tym powietrze staje si\u0119 rzadsze, a ci\u015bnienie spada. Na szczycie wysokiej g\u00f3ry oddychamy wi\u0119c powietrzem o znacznie ni\u017cszym ci\u015bnieniu ni\u017c na poziomie morza. To w\u0142a\u015bnie dlatego wspinacze zdobywaj\u0105cy najwy\u017csze szczyty \u015bwiata musz\u0105 zmaga\u0107 si\u0119 z rozrzedzonym powietrzem. Problemem nie jest tylko zimno. Problemem jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce w ka\u017cdym oddechu znajduje si\u0119 mniej cz\u0105steczek tlenu.<\/p>\n\n\n\n Na poziomie morza nasze cia\u0142o funkcjonuje w \u015brodowisku, do kt\u00f3rego jest przystosowane. Kiedy wchodzimy coraz wy\u017cej, ci\u015bnienie atmosferyczne spada. Procentowy udzia\u0142 tlenu w powietrzu pozostaje w przybli\u017ceniu podobny, ale poniewa\u017c ca\u0142e ci\u015bnienie jest ni\u017csze, zmniejsza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ci\u015bnienie parcjalne tlenu. Organizm otrzymuje go wi\u0119c mniej podczas ka\u017cdego oddechu. Cz\u0142owiek zaczyna reagowa\u0107. Serce mo\u017ce bi\u0107 szybciej, oddech przyspiesza, a przy d\u0142u\u017cszym pobycie organizm uruchamia mechanizmy adaptacyjne. Na du\u017cych wysoko\u015bciach warunki staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej ekstremalne. Powy\u017cej pewnej granicy cz\u0142owiek nie mo\u017ce d\u0142ugo funkcjonowa\u0107 bez dodatkowego tlenu i odpowiedniego przygotowania. Najwy\u017csze g\u00f3ry \u015bwiata pokazuj\u0105 wi\u0119c co\u015b niezwyk\u0142ego: granica mi\u0119dzy \u015brodowiskiem, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek czuje si\u0119 naturalnie, a \u015brodowiskiem skrajnie niebezpiecznym mo\u017ce znajdowa\u0107 si\u0119 zaledwie kilka kilometr\u00f3w wy\u017cej.<\/p>\n\n\n Atmosfera nie porusza\u0142aby si\u0119 w taki spos\u00f3b bez energii dostarczanej przez S\u0142o\u0144ce. Promieniowanie s\u0142oneczne ogrzewa powierzchni\u0119 Ziemi, ale nie robi tego r\u00f3wnomiernie. R\u00f3wnik otrzymuje \u015brednio wi\u0119cej energii ni\u017c obszary polarne. Wynika to mi\u0119dzy innymi z geometrii kuli ziemskiej i k\u0105ta padania promieni s\u0142onecznych. W pobli\u017cu r\u00f3wnika promieniowanie dociera bardziej bezpo\u015brednio. W pobli\u017cu biegun\u00f3w energia rozk\u0142ada si\u0119 na wi\u0119kszym obszarze. Ziemia pr\u00f3buje jednak wyr\u00f3wna\u0107 te r\u00f3\u017cnice. Ciep\u0142o jest przemieszczane przez atmosfer\u0119 i oceany. W\u0142a\u015bnie dlatego atmosfera jest w ci\u0105g\u0142ym ruchu. R\u00f3\u017cnice temperatury prowadz\u0105 do r\u00f3\u017cnic ci\u015bnienia, a r\u00f3\u017cnice ci\u015bnienia s\u0105 jednym z podstawowych powod\u00f3w powstawania wiatr\u00f3w.<\/p>\n\n\n Wiatr to po prostu ruch powietrza wzgl\u0119dem powierzchni Ziemi, ale jego przyczyna jest znacznie ciekawsza. Gdy jedne obszary nagrzewaj\u0105 si\u0119 bardziej ni\u017c inne, powietrze w r\u00f3\u017cnych miejscach uzyskuje r\u00f3\u017cn\u0105 temperatur\u0119 i g\u0119sto\u015b\u0107. Powstaj\u0105 r\u00f3\u017cnice ci\u015bnienia. Powietrze zaczyna przemieszcza\u0107 si\u0119 z obszar\u00f3w wy\u017cszego ci\u015bnienia w kierunku obszar\u00f3w ni\u017cszego ci\u015bnienia. Na jego ruch wp\u0142ywa jednak r\u00f3wnie\u017c obr\u00f3t Ziemi. Zjawisko to nazywamy efektem Coriolisa<\/strong>. Sprawia on, \u017ce wielkoskalowe ruchy powietrza nie przemieszczaj\u0105 si\u0119 po powierzchni planety w idealnie prostych liniach. Na p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej ruch jest odchylany w prawo wzgl\u0119dem kierunku ruchu, a na p\u00f3\u0142kuli po\u0142udniowej w lewo. To w\u0142a\u015bnie mi\u0119dzy innymi dzi\u0119ki temu powstaj\u0105 charakterystyczne uk\u0142ady wiatr\u00f3w planetarnych.<\/p>\n\n\n\n Gdyby Ziemia si\u0119 nie obraca\u0142a, cyrkulacja atmosfery wygl\u0105da\u0142aby zupe\u0142nie inaczej. Wyobra\u017a sobie planet\u0119, na kt\u00f3rej S\u0142o\u0144ce stale ogrzewa r\u00f3wnik, a bieguny pozostaj\u0105 znacznie ch\u0142odniejsze. Powietrze nad r\u00f3wnikiem ogrzewa\u0142oby si\u0119 i unosi\u0142o, a nast\u0119pnie przemieszcza\u0142o w kierunku obszar\u00f3w ch\u0142odniejszych. Obr\u00f3t planety komplikuje ten obraz. Powstaj\u0105 wielkie kom\u00f3rki cyrkulacji, pasy wiatr\u00f3w i pr\u0105dy strumieniowe. Jednym z najbardziej znanych przyk\u0142ad\u00f3w s\u0105 pasaty<\/strong>, czyli stosunkowo sta\u0142e wiatry wiej\u0105ce w strefie mi\u0119dzyzwrotnikowej. Ich istnienie przez wieki pomaga\u0142o \u017ceglarzom przemierza\u0107 oceany. Atmosfera sta\u0142a si\u0119 wi\u0119c nie tylko elementem przyrody, lecz tak\u017ce cz\u0119\u015bci\u0105 historii ludzkich podr\u00f3\u017cy.<\/p>\n\n\n\n Chmura mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 jak mi\u0119kka, bia\u0142a masa unosz\u0105ca si\u0119 na niebie. W rzeczywisto\u015bci jest ogromnym skupiskiem mikroskopijnych kropelek wody i kryszta\u0142k\u00f3w lodu zawieszonych w atmosferze. Aby chmura mog\u0142a powsta\u0107, wilgotne powietrze musi zosta\u0107 och\u0142odzone do odpowiednich warunk\u00f3w, w kt\u00f3rych para wodna zaczyna si\u0119 skrapla\u0107 lub resublimowa\u0107. Cz\u0105steczki wody potrzebuj\u0105 jednak powierzchni, na kt\u00f3rej mog\u0105 si\u0119 gromadzi\u0107. Tak\u0105 rol\u0119 mog\u0105 odgrywa\u0107 drobne cz\u0105stki py\u0142u, soli morskiej i inne aerozole znajduj\u0105ce si\u0119 w atmosferze. Chmura jest wi\u0119c spotkaniem wody, powietrza i mikroskopijnych cz\u0105stek. A kiedy krople lub kryszta\u0142ki staj\u0105 si\u0119 wystarczaj\u0105co du\u017ce, mog\u0105 zacz\u0105\u0107 opada\u0107. Wtedy pojawia si\u0119 deszcz albo \u015bnieg.<\/p>\n\n\n\n Woda, kt\u00f3ra spada z chmury, nie pojawi\u0142a si\u0119 w niej znik\u0105d. Mog\u0142a kilka dni wcze\u015bniej znajdowa\u0107 si\u0119 w oceanie, jeziorze, rzece albo w glebie. Mog\u0142a zosta\u0107 uwolniona przez ro\u015blin\u0119 podczas transpiracji<\/strong>. Nast\u0119pnie jako para wodna trafi\u0142a do atmosfery, zosta\u0142a przeniesiona przez wiatr, och\u0142odzi\u0142a si\u0119, skondensowa\u0142a i powr\u00f3ci\u0142a na powierzchni\u0119 w postaci opadu. Jedna cz\u0105steczka wody mo\u017ce wi\u0119c wielokrotnie podr\u00f3\u017cowa\u0107 mi\u0119dzy oceanem, atmosfer\u0105, l\u0105dem, lodem i organizmami. To w\u0142a\u015bnie obieg wody<\/strong> sprawia, \u017ce planeta jest jednym wielkim systemem wymiany.<\/p>\n\n\n\n Burza zaczyna si\u0119 od proces\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 wygl\u0105da\u0107 zupe\u0142nie niewinnie. Ciep\u0142e, wilgotne powietrze unosi si\u0119. W miar\u0119 wznoszenia och\u0142adza si\u0119. Para wodna kondensuje, powstaje chmura, a podczas kondensacji uwalniana jest energia. Ta energia mo\u017ce dodatkowo nap\u0119dza\u0107 ruchy wst\u0119puj\u0105ce. W odpowiednich warunkach chmura burzowa mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 si\u0119 pot\u0119\u017cnie, osi\u0105gaj\u0105c wysoko\u015b\u0107 wielu kilometr\u00f3w. Wewn\u0105trz znajduj\u0105 si\u0119 silne pr\u0105dy powietrzne, krople wody, kryszta\u0142ki lodu i grad. Zderzenia cz\u0105stek mog\u0105 prowadzi\u0107 do rozdzielenia \u0142adunk\u00f3w elektrycznych, a nast\u0119pnie do wy\u0142adowa\u0144, kt\u00f3re widzimy jako b\u0142yskawice. Grzmot jest natomiast skutkiem gwa\u0142townego ogrzania i rozszerzenia powietrza w kanale wy\u0142adowania. Burza jest wi\u0119c gigantycznym silnikiem atmosferycznym, w kt\u00f3rym energia cieplna zamienia si\u0119 w ruch, elektryczno\u015b\u0107 i d\u017awi\u0119k.<\/p>\n\n\n\n B\u0142yskawica trwa bardzo kr\u00f3tko, ale w tym kr\u00f3tkim czasie przep\u0142ywa ogromny \u0142adunek elektryczny. Wewn\u0105trz burzowej chmury zachodz\u0105 skomplikowane procesy prowadz\u0105ce do separacji \u0142adunk\u00f3w. Kiedy r\u00f3\u017cnica potencja\u0142\u00f3w staje si\u0119 wystarczaj\u0105co du\u017ca, powietrze mo\u017ce zosta\u0107 zjonizowane i powstaje kana\u0142 przewodz\u0105cy. Nast\u0119puje gwa\u0142towne wy\u0142adowanie. Temperatura w kanale pioruna mo\u017ce osi\u0105ga\u0107 warto\u015bci wy\u017csze ni\u017c temperatura powierzchni S\u0142o\u0144ca. Powietrze wok\u00f3\u0142 niego gwa\u0142townie si\u0119 rozszerza, tworz\u0105c fal\u0119 d\u017awi\u0119kow\u0105. Dlatego najpierw widzimy b\u0142ysk, a dopiero p\u00f3\u017aniej s\u0142yszymy grzmot \u2014 \u015bwiat\u0142o dociera do nas znacznie szybciej ni\u017c d\u017awi\u0119k.<\/p>\n\n\n\n W stratosferze znajduje si\u0119 obszar o podwy\u017cszonym st\u0119\u017ceniu ozonu, nazywany warstw\u0105 ozonow\u0105<\/strong>. Ozon sk\u0142ada si\u0119 z trzech atom\u00f3w tlenu. Jego ilo\u015b\u0107 jest niewielka w por\u00f3wnaniu z g\u0142\u00f3wnymi sk\u0142adnikami atmosfery, ale ma ogromne znaczenie, poniewa\u017c poch\u0142ania znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 promieniowania ultrafioletowego docieraj\u0105cego ze S\u0142o\u0144ca. Promieniowanie UV jest potrzebne w pewnych procesach biologicznych, ale jego nadmiar mo\u017ce uszkadza\u0107 kom\u00f3rki i materia\u0142 genetyczny organizm\u00f3w. Warstwa ozonowa dzia\u0142a wi\u0119c jak naturalny filtr. Jest to jeden z najbardziej niezwyk\u0142ych przyk\u0142ad\u00f3w tego, jak niewielka ilo\u015b\u0107 konkretnej substancji mo\u017ce mie\u0107 ogromne znaczenie dla \u017cycia na ca\u0142ej planecie.<\/p>\n\n\n Kolor nieba, kt\u00f3ry widzimy niemal codziennie, jest wynikiem oddzia\u0142ywania \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego z atmosfer\u0105. \u015awiat\u0142o bia\u0142e jest mieszanin\u0105 wielu d\u0142ugo\u015bci fal. Kiedy przechodzi przez atmosfer\u0119, cz\u0105steczki gaz\u00f3w rozpraszaj\u0105 \u015bwiat\u0142o. Kr\u00f3tsze fale, odpowiadaj\u0105ce mi\u0119dzy innymi barwie niebieskiej, s\u0105 rozpraszane silniej ni\u017c d\u0142u\u017csze fale. Dlatego z r\u00f3\u017cnych kierunk\u00f3w dociera do naszych oczu du\u017co rozproszonego \u015bwiat\u0142a niebieskiego. O zachodzie S\u0142o\u0144ca sytuacja wygl\u0105da inaczej. \u015awiat\u0142o musi przej\u015b\u0107 przez d\u0142u\u017csz\u0105 drog\u0119 w atmosferze, a wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 kr\u00f3tszych fal zostaje rozproszona po drodze. Do obserwatora dociera wtedy wi\u0119cej \u015bwiat\u0142a o d\u0142u\u017cszych falach \u2014 czerwonego, pomara\u0144czowego i r\u00f3\u017cowego. Zach\u00f3d S\u0142o\u0144ca jest wi\u0119c w pewnym sensie wielkim spektaklem optycznym, kt\u00f3rego scen\u0105 jest atmosfera.<\/p>\n\n\n\n Kiedy wilgotne powietrze napotyka g\u00f3ry, nie mo\u017ce po prostu przej\u015b\u0107 przez ska\u0142\u0119. Musi zosta\u0107 uniesione. Wznosz\u0105c si\u0119, powietrze och\u0142adza si\u0119. Para wodna mo\u017ce si\u0119 skrapla\u0107, tworz\u0105c chmury i opady. Dlatego jedna strona pasma g\u00f3rskiego mo\u017ce by\u0107 wilgotna i zielona, podczas gdy druga jest znacznie suchsza. Zjawisko to nazywamy cieniem opadowym<\/strong>. G\u00f3ry dzia\u0142aj\u0105 wi\u0119c jak gigantyczne przeszkody dla atmosfery. Potrafi\u0105 zmieni\u0107 rozk\u0142ad opad\u00f3w na ogromnym obszarze. W skrajnych przypadkach kilka kilometr\u00f3w mo\u017ce oddziela\u0107 wilgotny las od niemal pustynnego krajobrazu.<\/p>\n\n\n\n Atmosfera nie istnieje niezale\u017cnie od l\u0105du i ocean\u00f3w. Powierzchnia Ziemi wp\u0142ywa na powietrze, kt\u00f3re nad ni\u0105 przep\u0142ywa. Ocean dostarcza wilgoci. Pustynia ogrzewa si\u0119 inaczej ni\u017c las. Miasto zmienia bilans cieplny powierzchni. G\u00f3ry wymuszaj\u0105 wznoszenie powietrza. Lasy poch\u0142aniaj\u0105 dwutlenek w\u0119gla i oddaj\u0105 par\u0119 wodn\u0105. Pokrywa \u015bnie\u017cna odbija du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 promieniowania s\u0142onecznego. Ka\u017cdy fragment powierzchni planety prowadzi wi\u0119c nieustann\u0105 wymian\u0119 z atmosfer\u0105. Mo\u017cemy patrze\u0107 na atmosfer\u0119 jak na wielk\u0105 warstw\u0119 po\u015bredni\u0105, kt\u00f3ra nieustannie przekazuje energi\u0119 i materi\u0119 pomi\u0119dzy oceanem, l\u0105dem, lodem a przestrzeni\u0105 kosmiczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Pogoda i klimat s\u0105 cz\u0119sto mylone, ale nie oznaczaj\u0105 tego samego. Pogoda<\/strong> opisuje stan atmosfery w konkretnym miejscu i czasie: temperatur\u0119, wiatr, zachmurzenie, opady czy ci\u015bnienie. Klimat<\/strong> opisuje d\u0142ugoterminowe charakterystyki pogody danego obszaru, wraz z typowymi zakresami i zmienno\u015bci\u0105. Mo\u017cemy mie\u0107 ch\u0142odny dzie\u0144 w miejscu o ciep\u0142ym klimacie. Mo\u017cemy mie\u0107 niezwykle gor\u0105cy dzie\u0144 w miejscu, kt\u00f3rego klimat jest zazwyczaj ch\u0142odniejszy. Pojedynczy dzie\u0144 nie m\u00f3wi nam jeszcze, jaki jest klimat. Dopiero d\u0142ugie serie obserwacji pozwalaj\u0105 zobaczy\u0107 wzorce.<\/p>\n\n\n\n Atmosfera pe\u0142ni kilka funkcji jednocze\u015bnie. Chroni powierzchni\u0119 przed cz\u0119\u015bci\u0105 szkodliwego promieniowania, umo\u017cliwia istnienie obiegu wody, transportuje energi\u0119, dostarcza tlen organizmom oddychaj\u0105cym tlenowo, a dzi\u0119ki gazom cieplarnianym pomaga utrzyma\u0107 temperatur\u0119 powierzchni na poziomie sprzyjaj\u0105cym \u017cyciu. Bez naturalnego efektu cieplarnianego \u015brednia temperatura powierzchni Ziemi by\u0142aby znacznie ni\u017csza. Problem pojawia si\u0119 wtedy, gdy sk\u0142ad atmosfery zmienia si\u0119 w spos\u00f3b, kt\u00f3ry zaburza istniej\u0105cy bilans energetyczny. Geografia atmosfery prowadzi nas wi\u0119c wprost do jednego z najwa\u017cniejszych temat\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej nauki \u2014 zmian klimatu. Ale zanim b\u0119dziemy mogli zrozumie\u0107 ten skomplikowany problem, trzeba najpierw dobrze zrozumie\u0107 sam\u0105 maszyn\u0119, kt\u00f3r\u0105 nazywamy atmosfer\u0105.<\/p>\n\n\n\n Atmosfera jest cienk\u0105, ruchom\u0105 i niezwykle skomplikowan\u0105 warstw\u0105 otaczaj\u0105c\u0105 Ziemi\u0119. Nie jest pustk\u0105, lecz ogromnym systemem, w kt\u00f3rym kr\u0105\u017c\u0105 gazy, para wodna, py\u0142y i energia. To ona przenosi ciep\u0142o z jednych cz\u0119\u015bci planety do innych, tworzy pogod\u0119, uczestniczy w obiegu wody, chroni \u017cycie przed cz\u0119\u015bci\u0105 promieniowania kosmicznego i s\u0142onecznego oraz pozostaje w nieustannym kontakcie z powierzchni\u0105 Ziemi.<\/strong> Kiedy wi\u0119c patrzysz w b\u0142\u0119kitne niebo, tak naprawd\u0119 patrzysz na ocean, kt\u00f3rego dna nigdy nie widzisz. Jego powierzchnia zaczyna si\u0119 przy ziemi, a jego granica stopniowo zanika w przestrzeni kosmicznej. Ka\u017cdy oddech jest spotkaniem z tym oceanem. Ka\u017cda chmura jest jego chwilow\u0105 rze\u017ab\u0105. Ka\u017cda burza jest eksplozj\u0105 jego energii. I cho\u0107 atmosfera wydaje si\u0119 bezkresna, z perspektywy ca\u0142ej planety jest zaledwie cienk\u0105 pow\u0142ok\u0105. A gdzie\u015b wysoko ponad ni\u0105 zaczyna si\u0119 przestrze\u0144, w kt\u00f3rej nie ma ju\u017c pogody, deszczu ani wiatru \u2014 ale \u015bwiat\u0142o S\u0142o\u0144ca nadal niesie ze sob\u0105 histori\u0119 Ziemi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wprowadzenie \u2014 niewidzialny ocean Codziennie \u017cyjemy na dnie ogromnego oceanu, cho\u0107 niemal nigdy nie zdajemy sobie z tego sprawy. Tym oceanem jest atmosfera. Nie widzimy jej granic, nie mo\u017cemy wzi\u0105\u0107 jej do r\u0119ki, a jednak otacza nas ze wszystkich stron i wywiera na ka\u017cdy centymetr naszego cia\u0142a okre\u015blone ci\u015bnienie. Oddychamy jej cz\u0105steczkami, obserwujemy w niej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":148,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-147","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-geografia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/faktobaza.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/147","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/faktobaza.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/faktobaza.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktobaza.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktobaza.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=147"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/faktobaza.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/147\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":149,"href":"https:\/\/faktobaza.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/147\/revisions\/149"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/faktobaza.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/148"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/faktobaza.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=147"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktobaza.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=147"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/faktobaza.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=147"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Troposfera \u2014 miejsce, w kt\u00f3rym rodzi si\u0119 pogoda<\/h2>\n\n\n\n
Dlaczego powietrze jest ci\u0119\u017ckie?<\/h2>\n\n\n\n
G\u00f3ra zmienia cz\u0142owieka<\/h2>\n\n\n\n
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
S\u0142o\u0144ce \u2014 silnik atmosfery<\/h2>\n\n\n\n
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
Wiatr \u2014 powietrze, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142o podr\u00f3\u017cowa\u0107<\/h2>\n\n\n\n
Ziemia obraca si\u0119 pod atmosfer\u0105<\/h2>\n\n\n\n
Chmura \u2014 g\u00f3ra zbudowana z kropelek<\/h2>\n\n\n
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
Deszcz \u2014 podr\u00f3\u017c wody przez atmosfer\u0119<\/h2>\n\n\n\n
Burza \u2014 chwila, w kt\u00f3rej atmosfera pokazuje swoj\u0105 si\u0142\u0119<\/h2>\n\n\n\n
B\u0142yskawica \u2014 rzeka elektryczno\u015bci na niebie<\/h2>\n\n\n
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
Ozon \u2014 cienka tarcza przeciw promieniowaniu<\/h2>\n\n\n\n
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
Dlaczego niebo jest niebieskie?<\/h2>\n\n\n\n
Dlaczego g\u00f3ry maj\u0105 w\u0142asn\u0105 pogod\u0119?<\/h2>\n\n\n\n
Atmosfera pami\u0119ta powierzchni\u0119 Ziemi<\/h2>\n\n\n\n
Atmosfera i klimat \u2014 dwie r\u00f3\u017cne rzeczy<\/h2>\n\n\n\n
Atmosfera jako tarcza i p\u0142aszcz<\/h2>\n\n\n\n
Puenta \u2014 granica mi\u0119dzy Ziemi\u0105 a kosmosem<\/h2>\n\n\n\n